Arabuluculuk Sürecinin Basamakları
Diğer alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ile karşılaştırıldığı zaman, arabuluculuğun daha esnek bir süreç olduğu, sürecin taraflarca planlanabildiği görülmektedir. Yine de genel hatlarıyla arabuluculuk sürecinin, aşağıda gösterilen basamaklardan oluştuğu söylenebilir.
a- Planlama: Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 15. Maddesinde de belirtildiği üzere, arabulucu seçildikten (dava şartında atandıktan) sonra tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder. Bu aşamada arabulucu taraflar ile görüşerek, toplantıların nerede, hangi gün, hangi saatlerde yapılacağı, toplantılara kimlerin katılabileceği, tarafların avukatları ile ön hazırlık yapmaları konusunda bilgilendirme yapmalıdır. Bu planlamayı arabulucunun taraflarla birlikte yapması daha uygun olacaktır.
b- Arabulucunun açılış konuşması: Arabuluculuk süreci planlandığı gibi başladıktan sonra, ilk toplantıda arabulucu; tarafları birbiri ile tanıştıran, kendisini tanıtan, arabuluculuğun ilkeleri ile ilgili temel bilgileri veren (örneğin, gizlilik, ihtiyarilik, anlaşma/ anlaşmamanın hukuki sonuçları), sürecin nasıl ilerleyeceğini kısaca açıklayan bir konuşma yapar.
c- Tarafların görüşleri: Açılış konuşmasından sonra taraflar teker teker söz alarak, kendi görüşlerini, taleplerini açıklayabilirler. Bu açıklamanın kesintisiz olmasına, dinleyici tarafça kesilmemesine arabulucu tarafından dikkat edilmelidir.
d- Ortak tartışma: Tarafların birbirini anlaması, empati yapması açısından, arabulucunun da dahil olacağı şekilde, taraflar birbirlerine sorular sorar, ortak olarak uyuşmazlık konusu üzerinde tartışmalar yaparlar. Tarafların birbirini dinlemediği noktada, arabulucunun inisiyatif kullanarak bir çevirmen gibi (özetleme, yeniden çerçeveleme gibi yöntemlere başvurarak) bir tarafın söylediğini diğer tarafa iletmesi de mümkün ve yerindedir.
e- Ayrı görüşmeler: Zaman zaman arabuluculuk toplantılarında duygular yoğunlaşabilir, ortamın tansiyonu artabilir. Böyle durumlarda arabulucu tarafları ayrı odalara alarak, taraflar ile özel görüşmeler yapabilir. Bu uygulama tarafların yatışmasına faydalı olabilir. HUAK md. 8 ile arabulucunun bu yetkisi açıkça tanınmıştır.
Ayrıca bu özel görüşmelerde arabulucu özel görüştüğü tarafa, özel görüşmede vereceği ek bilgilerin eğer isterse gizli kalabileceğini, diğer tarafa bununla ilgili bilgi vermeyebileceğini hatırlatacaktır. Ancak özel görüşülen tarafın izniyle ek bilgiler diğer taraf ile paylaşılabilir. Arabulucunun, HUAK md. 4 ile getirilen bu gizlilik yükümlülüğünü ihlal niteliğindeki eylemleri aynı Kanun’un 33. maddesi ile bir suç olarak da düzenlenerek bu konuya verilen önem ortaya konmuştur.
f- Müzakere: Tüm bu belirtilen basamakların sonunda, arabuluculuk sürecinin nasıl sonuçlanacağı ile ilgili bir müzakere başlayabilir. Müzakere sürecini, arabulucu, taraflar ile birlikte yürütebileceği gibi “mekik diplomasisi” yoluyla taraflar ile ayrı ayrı görüşerek de müzakereleri ilerletebilir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, HUAK md. 15/ 7’de de öngörüldüğü üzere, tarafların anlaşmaya yaklaşması ancak ufak pürüzler nedeniyle anlaşmadan uzaklaşmaları halinde, arabulucu kendisi uyuşmazlığın özüne, gerçeklerine uygun, tarafların hak ve menfaatlerini gözetir, taraflardan birinin sömürülmesi/ gabine maruz kalması sonucunu doğurmayacak surette, bağlayıcı olmayan bir çözüm önerisi sunabilir. Taraflar bu öneriyi kabul edip etmemekte, iradilik ilkesi gereğince tamamen özgürdür.
——————————————————————————————
(***West, E. – Elliott, Geraldine, Make the Most of a Mediation, – 10 Top Tips, https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=8bad1281-75d4-4f6f-b3b2-c0c56bb6a777; Dagher, V., Five Strategies the Get a Better Deal in Mediation, The Wall Street Journal, 2015, https://www.wsj.com/articles/five-strategies-to-get-a-better-deal-in-mediation-1425576473; Kerwin, J., How Mediation Works When Both Parties Agree They Need Help Resolving the Dispute, Program on Negotiation, HLS Daily Blog, 2020, https://www.pon.harvard.edu/daily/mediation/navigating-the-mediation-process/)
